Hipoglikemia reaktywna – co to takiego?

Hipoglikemia reaktywna

Hipoglikemia to stan znany każdej osobie chorującej na cukrzycę. Inaczej nazywana jest niedocukrzeniem, czyli najprościej mówiąc jest to obniżenie poziomu glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l). Hipoglikemia nie jest zjawiskiem obojętnym dla organizmu, wręcz przeciwnie uznawana jest za bezpośrednie zagrożenie dla życia człowieka. Czy słyszeliście jednak o hipoglikemii reaktywnej? Pojawia się również pod nazwą hipoglikemii poposiłkowej, bowiem jej podstawowym objawem jest spadek poziomu glukozy we krwi poniżej 55-70 mg/dl (2,8-3,9 mmol/l) w czasie około 2-4 godzin po spożyciu posiłku o wysokim indeksie glikemicznym.

Warto zwrócić uwagę, że ten rodzaj niedocukrzenia dotyczy osób, które nie chorują na cukrzycę, które często lekceważą pojawiające się objawy, a stąd już prosta droga do początków rozwoju cukrzycy typu 2. W tej sytuacji hipoglikemia reaktywna powiązana jest z insulinoopornością. Kogo może dotknąć hipoglikemia reaktywna? Otóż najbardziej narażoną grupą są osoby młode i szczupłe, ale także te, które w niedawnym czasie pozbyły się nadprogramowych kilogramów. Niewykluczone jest jednak pojawienie się jej u osób z nadwagą, które zmagają się ze stanem przedcukrzycowym (1, 2. 3).

Czynniki wpływające na rozwój hipoglikemii reaktywnej

  • dieta – zbyt długie przerwy między posiłkami, dieta bogata w węglowodany proste, o wysokim indeksie glikemicznym, uboga w tłuszcz oraz błonnik pokarmowy
  • spożywanie alkoholu
  • intensywna aktywność fizyczna
  • styl życia
  • stres
  • niewystarczająca ilość snu
  • stan zdrowia, np. nadmierne wydzielanie insuliny, po zabiegu usunięcia żołądka

Hipoglikemia reaktywna: objawy

  • senność
  • osłabienie
  • bóle głowy
  • drżenie rąk 
  • kołatanie serca
  • zaburzenia widzenia
  • potliwość
  • nudności
  • wymioty
  • zaburzenia koordynacji ruchowej
  • silny apetyt na słodkie potrawy

Hipoglikemia reaktywna: diagnostyka

Hipoglikemia reaktywna

Hipoglikemię reaktywną diagnozuje się na podstawie testu obciążenia glukozą (tzw. krzywej cukrowej) przedłużonym do 4 godzin z pomiarami glukozy co godzinę. Polega on na podaniu doustnie czystego roztworu glukozy (75g) i następnie pomiarze stężenia glukozy we krwi w określonych odcinkach czasowych. Dla najlepszej diagnostyki i pełnego obrazu pracy trzustki warto wraz z badaniem krzywej cukrowej w tych samych punktach czasowych oznaczyć poziom insuliny (2).

Leczenie i zapobieganie hipoglikemii reaktywnej

Świadomy pacjent, po dostrzeżeniu zmian w funkcjonowaniu organizmu wskazujących na pojawienie się hipoglikemii, może pomóc sobie samodzielnie używając najprostszej możliwej metody. Mowa o szybkim podniesieniu poziomu glukozy we krwi po zjedzeniu cukru, cukierka czy wypiciu soku owocowego. Czas na ustąpienie pierwszych objawów to około 10 minut. Następnie należy zjeść posiłek bogaty w węglowodany złożone (np. kanapkę z chleba pełnoziarnistego czy potrawę z kaszą gruboziarnistą), co uchroni przed kolejnym epizodem niedocukrzenia dzięki powolnemu uwalnianiu cukru z tego typu produktów (1). 

Podstawowym krokiem do unikania objawów hipoglikemii reaktywnej jest korzystanie z odpowiednich zasad dietetycznych. Najważniejsze z nich to przede wszystkim jedzenie śniadań oraz spożywanie kolejnych posiłków w odstępach 3-4 godzinnych. Standardowo polecamy jadać posiłki bez pośpiechu, zwracając uwagę na dokładne przeżuwanie pokarmu. Każdy posiłek powinien zawierać grupy produktów bogate w tłuszcze, białko i węglowodany. Warto również pamiętać o unikaniu nadmiernego korzystania z produktów słodkich oraz słodzonych napojów. Najbardziej niebezpiecznym połączeniem jest jedzenie ich z alkoholem. Jeżeli chcesz pozwolić sobie na jakąś słodkość lub owoc, to spożyj go razem z innym głównym posiłkiem, np. z obiadem. Ruch ten uchroni cię przed gwałtownymi zmianami poziomów glukozy we krwi.

Nie możesz zapominać o węglowodanach złożonych w postaci pieczywa pełnoziarnistego, kasz, warzyw, nasion roślin strączkowych. Świetnym dodatkiem do każdego posiłku będą produkty o niskim indeksie glikemicznym – dzięki dużej zawartości błonnika zapewnią Ci sytość na dłużej i jednocześnie nie będą powodowały wahań poziomu cukru. Pamiętaj również o piciu odpowiednich ilości wody, aby błonnik mógł dzięki niej wykazywać pełnię swoich możliwości. Indeks glikemiczny posiłków można również obniżać poprzez dodawanie do nich otrąb, nasion czy orzechów. Pamiętaj jednak, że są to dodatki wysokokaloryczne i nie można przesadzać z ich ilością, szczególnie planując redukcję masy ciała.

Hipoglikemia reaktywna dieta

Zachęcamy do wprowadzenia do życia codziennego aktywności fizycznej. Jest to nieodłączny krok w kierunku stabilizacji poziomu cukru we krwi. Wybierz taki rodzaj aktywności, który sprawia Ci najwięcej przyjemności. Co powiesz na zumbę albo basen?

Ostatni, ale nie najmniej ważny punkt to sen. Zadbaj, aby spać średnio 7-8 godzin na dobę, postaraj się nie rozpraszać przed snem i zrelaksować, aby jakość regeneracji organizmu była jak największa (3).

Inne przyczyny hipoglikemii reaktywnej

Innym powodem nagłego obniżenia glikemii może być insulinoma, który jest nowotworem trzustki. Jest to hormonalnie czynny guz, który wydziela insulinę. Łatwo zatem wywnioskować, że objawem występowania guza jest hipoglikemia. Wspominamy o nim, aby zwrócić uwagę na różnicowanie źródła pojawiających się objawów niedocukrzenia. Insulinoma jest stosunkowo rzadką dolegliwością, stanowi bowiem około 0,5% wszystkich nowotworów układu pokarmowego, z czego u 10% chorujących przyjmuje formę złośliwą. Leczenie tego typu guza opiera się przede wszystkim na skorzystaniu z pomocy chirurgicznej. Jest to najskuteczniejsza forma zwalczania insulinomy. W przypadku, kiedy nie ma możliwości wykonania zabiegu operacyjnego, stosuje się leczenie paliatywne lub chemioterapię. Dużą nadzieją dla chorych są również intensywnie badane terapie radioizotopowe mogące w znacznym stopniu poprawić rokowania (4, 5).

Powyższe rozważania wskazują na fakt, że zjawisko hipoglikemii jest dużo bardziej skomplikowane niż przeważnie się uważa. Co ważne, należy pamiętać, że nie musi dotykać tylko i wyłącznie osób ze zdiagnozowaną cukrzycą. Zwróćcie uwagę, że podobnie jest również z leczeniem zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Pacjenci stosujący metforminę i jednocześnie pragnący zredukować dotychczasową masę ciała poprzez zmiany odżywiania i stylu życia, również mogą być narażeni są na pojawienie się objawów hipoglikemii. Jednakże jest to zjawisko zupełnie odmienne od opisywanej hipoglikemii reaktywnej (1). Zatem pamiętajcie, że nie należy jej lekceważyć i w razie problemów ze zdiagnozowaniem przyczyn nawracających objawów, dla pewności, warto rozważyć wykonanie testu obciążenia glukozą. Może to być Twój pierwszy krok do uniknięcia zachorowania na cukrzycę typu 2.

Literatura

  1. Hipoglikemia i jej następstwa. Wielowymiarowa analiza problemu. Raport pod patronatem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2018: 21-99.
  2. Rokicka D., Marek B., Kajdaniuk D., Wróbel M., Szymborska-Kajanek A., Ogrodowczyk-Bobik M., Urbanek A., Janyga S., Borgiel-Marek H., Strojek K.: Hipoglikemia w chorobach endokrynologicznych, diabetologicznych i internistycznych. Endokrynol Pol 2019; 70 (3): 288–297.
  3. Frelich A.: Żywienie w hipoglikemii reaktywnej. Współczesna Dietetyka 2018; 16.
  4. Gierach M., Gierach J., Skowrońska A., Junik R.: Guzy neuroendokrynne – insulinoma w praktyce klinicznej. Postępy Nauk Medycznych 2013; 12: 906-909.
  5. Marek B., Kajdaniuk D., Kos-Kudła B., Foltyn W., Borgiel-Marek H., Matyja V., Pakuła D.: Insulinoma-diagnostyka i leczenie. Endokrynol Pol 2007; (58) 1: 58–62.
Daria Cukrzyca.pl
O autorze Daria Jaroszewska

mgr

Dietetyk kliniczny, psychodietetyk. Absolwentka dietetyki na Uniwersytecie Medycznym oraz psychodietetyki na SWPS w Poznaniu. Prowadzi poradnictwo żywieniowe osób zmagających się z chorobami metabolicznymi.

Przeczytaj także

Leczenie cukrzycy typu 2: o lekach i stylu życia